Γνωρίζατε πως μόλις το 1% των αγροτικών εκτάσεων της Ελλάδας καλλιεργείται με παραδοσιακές ποικιλίες; Ενώ πολλές περιοχές της χώρας μας διαθέτουν μεγάλη ποικιλία τοπικών καλλιεργούμενων φυτών, τα περισσότερα από αυτά δεν καταφέρνουν να διαφυλαχτούν και χάνονται με το πέρασμα του χρόνου.

Κατά τη διάρκεια υλοποίησης του LEMRACE, και μεταξύ άλλων δράσεων, δημιουργήθηκε η κοινοτική τράπεζα σπόρων “Κιβωτός Λημνιακών Σπόρων”. Η τράπεζα σπόρων εδρεύει στη Μύρινα της Λήμνου και, υπό τον συντονισμό της Τράπεζας Διατήρησης Γενετικού Υλικού του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, φροντίζει την ασφαλή διατήρηση του απαραίτητου πολλαπλασιαστικού υλικού, συντηρώντας περισσότερες από 30 τοπικές ποικιλίες σπόρων. Παράλληλα, υποστηρίζει το δίκτυο διατηρητών και επιτρέπει την άμεση πρόσβαση σε κάθε ενδιαφερόμενο αγρότη.

Ανάμεσα στις 30 ποικιλίες, μπορεί κανείς να συναντήσει τα λαθούρια της Λήμνου, τον Άφκο και το Λαφύρι, δύο από τις τοπικές καλλιεργούμενες ποικιλίες του νησιού που έχουν διασωθεί και συνθέτουν τη γνωστή σε όλους μας φάβα! Ο Άφκος [Lathyrus ochrus (L.) DC], με την πλούσια γεύση και η καλλιέργειά του έχει εντοπιστεί στο Καρπάσι, την Ατσική, το Μούδρο και τα Καμίνια. Το Λαφύρι [Lathyrus sativus L], γλυκό στη γεύση του, ξεχωρίζει από την όψη του, η οποία χάρη στους ιδιαίτερους χρωματισμούς της θυμίζει μικρή πέτρα.

Οι τομάτες αποτελούν επίσης μια σημαντική ποικιλία του νησιού που διατηρείται στην Τράπεζα Λημνιακών Σπόρων. Η τομάτα Μηλούδι [Solanum lycopersicum L.], είναι το πιο ζουμερό τοματίνι του τόπου, το οποίο φυτεύεται μόνο μια φορά κι έπειτα φυτρώνει μόνο του κάθε χρόνο! Η καλλιέργειά του έχει εντοπιστεί στη Μύρινα και στα χωριά Δάφνη, Κάσπακα, Καρπάσι, Λύχνα και Παναγιά. Η Μακρόστενη Τομάτα [Solanum lycopersicum L.] προσφέρεται για το πιο εύγεστο γλυκό κουταλιού, μαρμελάδα, λιαστές τομάτες και σάλτσα! Είναι μια εξαιρετικά ανθεκτική ποικιλία που η καλλιέργειά της έχει εντοπιστεί στη Δάφνη, τη Μύρινα, τον Άγιο Δημήτριο, το Κοντοπούλι και την Παναγιά.

Μία από τις ποικιλίες που έχουν επηρεαστεί από την κλιματική αλλαγή και κινδυνεύει με εξαφάνιση είναι αυτή του Γυφτοφάσουλου [Vigna Unguiculata (L.) Walp.]. Το γυφτοφάσουλο έχει μοναδική γεύση και καταναλώνεται σε σαλάτα ή σε σούπα. Το Απρομύτικο Φασόλι [Vigna unguiculata (L.) Walp.] είναι ξηρική καλλιέργεια, ενώ αποτελεί μοναδικό υλικό για τοπικούς και μη σεφ!

Το κριθάρι Παναγιάς καλλιεργείται ευρέως σε ολόκληρη τη Λήμνο και προτιμάται από τους περισσότερους γεωργοκτηνοτρόφους του νησιού, αφού προσφέρει εξαιρετικής ποιότητας καρπό και σανό. Η λημνιά τοπική ποικιλία είναι ήδη εγγεγραμμένη στον Εθνικό Κατάλογο Τοπικών Ποικιλιών, έπειτα από συντονισμένες προσπάθειες του MedINA με τον Όμιλο Προστασίας Περιβάλλοντος και Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς νήσου Λήμνου «Ανεμόεσσα», το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και τους αγροτικούς συνεταιρισμούς του νησιού.

Κριθάρι Παναγιάς

Οι προσπάθειες για την ένταξη όλων των προαναφερθέντων ποικιλιών στον Εθνικό Κατάλογο Τοπικών Ποικιλιών είναι εντατικές, διαρκείς και συντονισμένες, με την ελπίδα να παραμείνουν ζωντανές και να διατηρούν τον φυτογενετικό πλούτο της Λήμνου.

Το έργο «Διατήρηση του φυτογενετικού πλούτου της Λήμνου: τοπικές ποικιλίες για την αειφόρο ανάπτυξη του λημνιακού αγροδιατροφικού συστήματος», προϋπολογισμού 49.750,00 € υλοποιείται από το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο και το Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης & Φυτογενετικών Πόρων (ΙΓΒΦΠ) / Τράπεζα Διατήρησης Γενετικού Υλικού (ΤΓΥ) του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού προγράμματος «ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 2023», του ΑΞΟΝΑ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4: «ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ». Το έργο ανήκει στο θεματικό πεδίο «Α.4. Προστασία και Διατήρηση της Βιοποικιλότητας» και χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο.